23 september 1944
We hebben weer een verschrikkelijke dag achter de rug; op de negentiende
zijn wegens tekort aan kolen de meeste fabrieken gesloten en zouden de
arbeiders 's avonds met de trein naar Duitsland gebracht worden. Geen
arbeider kwam maar allen zijn ondergedoken.
Gisteren om half twaalf kwam onze hospita binnengestormd en riep "kleden jullie je aan, er worden razzia gehouden!" We hebben ons aangekleed en zijn op klaarlichte dag in de zon de straat op gegaan. We gingen naar de "Hoge Boekel" en ontmoetten daar natuurlijk overal bekenden. Eindelijk gingen we op een bank zitten en even later kwam een fabriekseigenaar uit Enschede op ons af en vroeg waarom we hier zaten. Wij vertelden vanwege de razzia. Daar was geen sprake van en omdat we nou toch eenmaal hier waren nam hij ons mee naar zijn buitenverblijf vlak in de buurt. Wij gingen bramen plukken en hij zij dat we de volgende keer bij moeilijkheden naar zijn buitenverblijf moesten komen.
Volgens hem waren er geen razzia's, de moffen deden dat veel gemener. Ze hebben gisterenochtend N.J. Menko weer in bedrijf gesteld en 's middags alle arbeiders daar gearresteerd en naar Duitsland gebracht. 's Avonds om halfzeven kwamen we, doodmoe van de lucht en vier uur lopen (na 23 maanden), weer terug.
Elektriciteit is er ook niet meer; men gelooft in het algemeen dat we binnen acht dagen bevrijd worden; God geef dat het zo is.
24 september 1944
De broer van onze hospita (bij wie we vijf maanden waren) is vrijdag ook
slachtoffer van de fabrieksrazzia geworden. Men weet niets van de 1100
mannen, waar ze heen gebracht zijn.
Gisterenavond van half tien tot half twaalf was er 'kermis'; zoiets moet men gehoord hebben. Het was alsof zwaar geladen vrachtauto's door de lucht razen. Het moeten duizenden vliegtuigen geweest zijn. Ons vliegveld is ook geraakt. Het was voor mij heerlijke muziek, twee uur lang.
26 oktober 1944
Ondertussen zijn we twee jaar ondergedoken, dat zijn 24 maanden of 104
weken of 731 dagen (schrikkeljaar!), wat dat betekent kan geen pen beschrijven.
Wij en met ons heel Enschede hebben een verschrikkelijke dag achter de
rug. Gisteren was een grote razzia voor alle mannen tussen 16 en 55 jaar.
Duizenden mannen zijn opgepakt. Soldaten gingen van huis tot huis. Wij
stonden in de bijkeuken bereid om ervan door te gaan. De buurvrouw (ze
weet dat wij er zijn) kwam ons vertellen, dat wanneer bij onze hospita
aangebeld wordt, wij naar haar moesten komen. Zo deden we het ook, gelukkig
liep het goed af. Duizenden werden opgepakt en 10 a 15% werd weer vrijgelaten.
In onze straat zijn 28 mannen opgepakt. Die mannen moesten lopend naar Duitsland! Het laatste bericht is dat ze in Epe en Ochtrop zijn. De ellende is ten hemel schreiend, geen bakker, geen melkman; overal heerst honger! Wanneer bevrijden de Engelsen ons?
Een stuk onleesbaar
30 januari 1945
Het nieuwe jaar is nu al weer dertig dagen oud. Het einde van het vorige
jaar was niet leuk. Ik kreeg half december een bloedgezwel op mijn linker
schouderblad zo groot als een vuist. Ik had waanzinnige pijn en kreeg
diarree erbij en moest veel overgeven. Ik kon tien dagen niets eten en
verloor veel etter. We lieten zelf een dokter komen. En dan die verschrikkelijke
kou, zodat we de hele dag aangekleed in bed moesten liggen. Er komt bij,
dat we geen brandstof hebben, geen licht, alleen twee uur per dag gas
en bijna niets meer te eten. Wij hebben sinds maanden geen suiker of jam
gegeten en snakken naar iets zoets. Wij ontvangen per veertien dagen:
4 kilo aardappelen, 100 gram vet of boter, 100 gram kaas, 210 gram vlees, 3,6 kilo brood en 100 gram worst. Daarvan moet men 14 dagen leven. Ik kan jullie vertellen, we weten nu wat honger lijden betekent. Dan heb ik ook nog een tweede bloedgezwel op mijn rechterschouder maar gelukkig niet zo ernstig als het andere. E. weegt nog 142 pond en ik 107 pond.
De Russen boeken veel vooruitgang, hopelijk is dit nu het begin van het einde.